جستجوی پیشرفته
بازدید
45802
آخرین بروزرسانی: 1402/09/24
خلاصه پرسش
نظر شما در باره مراقبه (meditation) یوگا-ذن، چیست؟
پرسش
نظر شما در باره مراقبه (meditation) یوگا-ذن، چیست؟
پاسخ اجمالی

مدعیان این روش می گویند تمرین مراقبه، ما را به سفر شگفت انگیز شکاف بین افکارمان می برد، در آنجا فایده های بسیاری از قبیل زندگی سالم تر و سرشار از آرامش بدون اضطراب، نگرانی و بدون خستگی وجود دارد و به ما این توانایی را می دهد تا به سطوح مختلف ذهن و حالت هوشیاری دسترسی بیابیم.

 

با بررسی مختصر درباره ی مراقبه و ذن و یوگا می توان این نتیجه را گرفت، اگرچه اینها تا حدی می تواند مفید واقع شود ولی قابل اطمینان و خالی از خطا نیستند، چون جهان هستی مجموعه ای به هم پیوسته است و قوانین حاکم بر نفس انسان بیرون از قوانین حاکم بر جهان تکوین نیست پس قوانینی می تواند اطمینان بخش باشد که از منبع آگاه به جهان تکوین و تشریع نشأت گرفته باشد بنابراین دستوراتی که از سوی خداوند خالق تکوین توسط انبیای الاهی بدست بشر رسیده قابل اعتماد است اما مکاتب مختلف مانند ذن بودایی و یوگا چون اولا؛ فاقد ساختار نظام مند اندیشه هستند و ثانیا؛ مبتنی بر آموزه های وحیانی نیستند قابل اعتماد و اطمینان بخش نیستند.

 

پاسخ تفصیلی

(Meditation) در لغت به معنی مراقبه است. روش مراقبه و یا تعمق باطنی و درون بینی را در سال 1970 برنر معرفی کرده در این روش فرد به تفکر در مورد شخصیت خود می پردازد و با این پرسش که من کیستم؟ مدت ها در گوشه ای می نشیند و درباره ی خود و زندگی خود به فکر فرو می رود. اخیراً نویسندگان غربی با الهام از مشرق زمین مراقبه را برای تمرین تمرکز و آرامش عمیق، برطرف کردن فشار روحی و تمرکز انرژی مورد توجه قرار داده اند. در مراقبه سیر تفکر در درون انسان همراه با یاد خدا انجام می پذیرد، زیرا یاد خدا به خود آگاهی روحی، منجر می شود. یعنی مراقبه را همراهی فکر و ذکر می دانند که برای دستیابی به سطوح عمیق تر هوشیاری و خودآگاهی روحی انجام می شود و معمولاً از طریق تکرار یک کلمه ی خاص به وجود می آید. به زعم دکتر بنسون[1] مراقبه مبتی بر چهار عنصر اساسی یعنی: 1. محیط آرام، 2. تمرکز فکر بر یک موضوع شخصی، 3. ذهنیت انفعالی 4. حالت بدنی آرام، می باشد.

 

تفکر عمیق، تحت عناوین خلسه ی عمیق، مدیتیشن و یا تعمق باطنی و درونی و غور در باطن مورد توجه قرار گرفته است. خلسه ی عمیق به معنی منحصر کردن تمرکز حواس به درون است. مراقبه فرایندی است که ما را قادر می سازد تا به سطوح مختلف ذهن و حالت هوشیاری دسترسی پیدا کنیم. این حالت مانند کوک کردن یک ساز است برای نواختن. این روش به فرد این امکان را می دهد که زمینه یا حالتی درونی در خود خلق کند که در آن نه تنها طعم یک نیروی لذت بخش را می چشد، بلکه وارد یک نوع معرفت شهودی می شود. هدف غایی تمام روش های مراقبه کسب هوشیاری ناب می باشد.[2] مدعیان این روش می گویند تمرین مراقبه، ما را به سفر شگفت انگیز شکاف بین افکارمان می برد، در آنجا فایده های بسیاری از قبیل زندگی سالم تر و سرشار از آرامش بدون اضطراب، نگرانی و بدون خستگی وجود دارد. اما همه ی اینها فایده های حاشیه ای هستند و مهم ترین فایده برای مراقبه، ورود به شکاف بین افکار است.[3]

 

برای مراقبه روش های مختلفی ارائه شده، یکی از آن روش ها روش مراقبه «جاپا» است که یک استاد بزرگ هندی آن را بیان کرده است. «جاپا» به معنی تکرار مداوم نام خدا است. با این روش مراقبه می توان در شکاف بین افکار ماند، البته برای مدتی.[4] در آئین بودایی هم روش بنیادی بودا شدن مراقبه است که در مکتب ذن دو صورت برای آن طرح شده است 1. مراقبه تتاگته که در آن ذهن آلوده نشده لازم است. 2. مراقبه به روش اساتید بودایی که نیازمند هیچ تلاش عقلانی در جهت دستیابی به درک ناگهانی و بلافاصله ی بودا ذهن نیست. گرچه فرد در هر حالی می تواند مراقبه داشته باشد، اما طریق معمول مراقبه در حال چهار زانو می باشد. اوج مراقبه ممکن است تدریجی یا ناگهانی باشد و فرقه های مختلف در این مورد روش های مختلف دارند تا قوه ی خیال را پرورش دهند مثل سؤالات عجیب و غریب یا روش صاعقه که در آن از تنبیه و کتک زدن برای بیدار کردن استفاده می شود.[5]

 

اما درباره ی ذن بودایی باید گفت شکل مهایانه ی بودایی که عمدتاً در ژاپن یافت می شود در کشورهای غربی هم رو به رشد است. پیروان مکتب ذن بر این باورند که وقتی از چیستی ذن می پرسی در حقیقت از نفس خود می پرسی، زیرا ذن به تو می گوید که نفس تو چیست و بیان می کند که آن موجود غیر مادی و دست نایافتنی است، از ویژگی های بارز ذن بیان عبارت های متناقض  است مثل، نیست هست، هست نیست، من تو هستم و تو من هستی... آموزه ها و تعالیم ذن بر کلمات االهی و متون مقدس استوار نیست، بلکه به شکل خاصی و بیرون از تعالیم مقدس و از ذهن به ذهن است.[6] و یوگا هم طریقی است باستانی برای شناخت و درک عمیق عملکرد جسم و ذهن که در قرن اخیر به دلیل اثرات غیر قابل انکار آن بر سلامت جسم و روان از استقبال جهانی برخوردار شده است. انجام تمرینات یوگا نیاز به امکانات و وسایل خاصی ندارد. البته یوگا به عنوان یکی از مکاتب عرفانی رایج در هند هم شمرده می شود که مبتنی بر آداب خویشتن داری و ورزش های بدنی است که دارای زیر مجموعه های مختلفی می باشد. اهدافی که در یوگا دنبال می شود عبارت است از داشتن اخلاق نیکو، آموختن قوانین اجتماعی و صلح و دوستی با دیگران و پاکسازی ذهن و ... . ذهن ما دائماً در ترافیک افکار گوناگون و تصمیم ها و خواهش های شخصی به سر می برد، لذا برای اصلاح آن نیاز به مراقبه داریم.[7]

 

با بررسی مختصر درباره ی مراقبه و ذن و یوگا می توان این نتیجه را گرفت، اگرچه اینها تا حدی مفید واقع می شوند ولی قابل اطمینان و خالی از خطا نیستند، چون جهان هستی مجموعه ای به هم پیوسته است و قوانین حاکم بر نفس انسان بیرون از قوانین حاکم بر جهان تکوین نیست و قوانینی می تواند اطمینان بخش باشد که از منبع آگاه به جهان تکوین و تشریع نشأت گرفته باشد. بنابراین دستوراتی که از سوی خداوند خالق تکوین توسط انبیای الاهی بدست بشر رسیده قابل اعتماد است لذا انسان وقتی منبع قابل اطمینان دینی را در اختیاردارد باید برای تزکیه و تهذیب و انجام مراقبه و احساس آرامش درونی به چیزهایی عمل کند که توسط معصوم (ع) آورده شده اسیت. در عرفان اسلامی برترین ریاضت ها برای نفس و ایجاد حکومت الهی در کشور وجود که همان عمل و توجه به حلال و حرام و اطاعت مطلقه از مکتب اهل بیت علیهم السلام است، بیان شده است. چنان که حضرت علی (ع) که پدر عرفان اسلامی است، فرمودند: الشریعة ریاضة النفس (یعنی دین داشتن و متدین بودن بالاترین ریاضت ها می باشد)[8] بزرگان علم مانند ابن سینا نیز عبادت را ریاضت نفس معرفی می کند و می گوید: به وسیله ی عبادت می توان قوای نفس را رام کرد تا در هنگام توجه به حضرت حق مزاحمت ایجاد نکنند، بلکه همراهی نمایند.[9] و مراقبه شرعی این است که مراقب نفس باشیم و کشیک آن را بکشیم تا کرداری انجام دهد که سرمایه و توشه ای برای جهان آخرت باشد.[10]

 

علامه حسن زاده ی آملی در این زمینه چنین می فرمایند: آنکه [هر کس] چند روزی از هرزه خوری و هرزه کاری و از گزاف و یاوه سرای بلکه زیاده گویی و خلاصه از مشتهیات و تعشقات حیوانی باز بدارد، می بیند که اقتضای تکوینی نفس این است که از ریاضت، ضیا و صفا می یابد و آثار او را نور و بهایی است، پس اگر ریاضت مطابق دستورالعمل انسان ساز اعنی منطق وحی (ان هذا القرآن یهدی للتی هی اقوم)[11]بوده باشد، اقتضای تکوینی نفس به کمال غایی و نهایی خود نایل آید.[12]

 



[1] رضایی زاده، محمود، مهارت های مدیریت خویشتن داری، ص 237، مؤسسه تحقیقات و آموزش مدیریت، 1385.

[2] همان، ص 232 تا 242.

[3] وین دبلیو دایر، مراقبه، ترجمه سیما فرجی، ص 25، انتشارات نسل نو اندیش.

[4] همان، ص 51.

[5] مقاله نگرش نقادانه به ذن بودایی از دیدگاه توحید، مژگان سخایی، سایت پاسخگویی به مسایل دینی.

[6] همان، به نقل از کتاب (what is Zen)، ص 102.

[7] فصل نامه یوگا مهر، شماره 2، پاییز 79.

[8] ناظم زاده ی قمی، علی در آئینه عرفان.

[9] ابن سینا، الاشارات و التنبیهات،نمط 9، فصل 3.

[10] طباطبایی، علامه محمد حسین، المیزان، ج 2، ص 170.

[11] اسرا، 9.

[12] گنجینه گوهر روان، ص15.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • آیا اگر در دهانم خونی ایجاد شود، روزه‌ام باطل می‌شود؟
    27908 خوردن و آشامیدن 1392/04/23
    چنانچه خون دهان عمداً از گلو پایین نرود، روزه باطل نمی‌شود.[1] ولی اگر خون را عمداً فرو دهد، روزه‌اش باطل است و فرقى نمی‌کند که در فرو بردن آن ضرورتی باشد یا خیر. بلى، در صورتی‌که ضرورت ایجاب کند، کفّاره ندارد.
  • دلیل روایی وحدت ولی فقیه چیست؟
    10333 System 1389/01/22
    در پاسخ باید گفت: وحدت ولی فقیه از ادله و روایات اثبات ولایت فقیه، استفاده نمی شود. این روایات تنها به ارائۀ معیارها بسنده می کند و به وحدت و یا تعدد ولی فقیه، اشاره ای ندارد، بلکه هر دو گزینۀ وحدت و تعدد ولی فقیه، می ...
  • لطفا تفسیر آیات ابتدایی سوره انشراح را بیان کنید؟
    612 تفسیر 1403/03/05
    آیات ابتدایی سوره انشراح شامل بیان برکاتی است که شامل حال پیامبر اسلام(ص) شد، و پایان آن نیز توصیه‌هایی به آن‌حضرت است.«أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ»؛آیا ما سینه‌ات را گشاده نساختیم؟منظور آیه از «شرح صدر» در این آیه، باز شدن و گستردگى سینه رسول خدا(ص) به نور ...
  • آیا نماز در کربلا مثل نماز در مکه به صورت کامل خوانده می شود؟
    84568 Laws and Jurisprudence 1390/02/19
    در ارتباط با تمام و یا شکسته ­بودن نماز در حرم امام حسین (ع) باید گفت:مسافر مى‏تواند در مسجد الحرام و مسجد پیغمبر (ص) و مسجد کوفه نمازش را تمام بخواند. ولى اگر بخواهد در جایى که اول جزء این مساجد نبوده و بعد به این مساجد اضافه ...
  • اعلام هفت تن از آیات عظام از طرف جامعه مدرسین به چه معنا است؟
    13937 Laws and Jurisprudence 1388/12/16
    از جمله شرایط مرجع تقلید این است که از نظر علمی از سایر مجتهدان زمان خود، بالاتر باشد و با وجود مجتهد اعلم، نمی­توان از مجتهد غیر اعلم تقلید کرد. و این در صورتی است که فاصله بین مجتهد اعلم و مجتهد غیر اعلم به قدری زیاد باشد که در ...
  • کلمه‌ی قلب در قرآن چند بار و در چه سوره‌هایی آمده، و معانی آن چیست؟
    82043 تفسیر 1391/11/01
    با بررسی تمام مواردی که در قرآن، مفهوم قلب و معانی مشابه آن به کار رفته است، چنین به دست می‌آید که بی‌گمان مفهوم «قلب»، در برخی آیات، در مورد قلب روحانی و معنوی، یعنی «روح و نفس» انسان استعمال شده است. اما در مورد آیات دیگری که گاه ...
  • حشر انسان هایی که خارج از زمین مثلا کره ماه فوت می کنند چگونه است؟
    15859 معاد و قیامت 1390/06/15
    در مورد حشرِ فردی که خارج از زمین بمیرد باید توجه داشت که ارض محشر تفاوتهای عمده ای با تصور ما از زمین دارد بلکه در آغاز قیامت زمین به غیر این زمین تبدیل شده و تغییر و ...
  • آیا دود کردن اسفند برای جلوگیری از چشم زخم، سند دینی دارد؟
    181331 Laws and Jurisprudence 1388/05/03
    برای درک برخی از حقایق و واقعیات، علم و عقل بشری ناتوان است. چشم زخم یکی از این پدیده­ها است که دست کم تا به امروز، عقل و علم بشری نتوانسته آن را اثبات کند هم چنان که دلیلی بر ردٌ و نفی آن ...
  • معنای اطاعت از ولی فقیه چیست؟
    12042 System 1389/06/28
    پاسخ آیت الله هادوی تهرانی به این شرح است:اگر فقیه عادل دارای کفایت، حکمی را با شرایط آن صادر کند، بر همگان حتی سایر فقهای عادل با کفایت و حتی خود شخص این فقیه، عمل به آن حکم لازم است و این امر همان اطاعت از ولی فقیه ...
  • در روایات؛ هنگام سحر و افطار قرائت کدام سوره سفارش شده است؟
    23953 حدیث 1393/04/26
    در روایتی از امام صادق(ع) به خواندن سوره قدر(انا انزلناه فی لیلة القدر) در وقت سحر و افطار سفارش شده است: «مؤمن روزه‌داری نیست که وقت سحر و افطار "انا انزلناه" را بخواند مگر آن‌که در بین آن دو وقت مانند کسی است که در راه خداوند، در ...

پربازدیدترین ها